Time
Machine
FET
Flagship

Europa moet de eerste Time Machine bouwen

Op 15 december komen 50 vertegenwoordigers van de lidstaten en de belangrijkste Europese instellingen voor onderzoek en technologie samen in Brussel voor een eerste selectie van de nieuwe FET Flagships, de grote Europese programma’s die een financiering van een miljard euro krijgen. Deze strategische keuze komt op een moment waarop Europa een identiteitscrisis doormaakt. De Europese democratische droom schilfert langzaam af. De migrantenstroom trekt het concept van grenzen in twijfel. De recente verkiezingen in de Verenigde Staten en Brexit kondigen een periode van onzekerheid aan voor een Europa dat op geopolitiek vlak al verzwakt is.

In die context lanceert een consortium van 70 Europese instellingen uit 18 landen en ondersteund door 12 internationale programma’s een oproep voor de opbouw van een ambitieus cultureel Europees project. Het project Time Machine bestaat erin Europa door middel van een unieke infrastructuur voor archivering en berekening te voorzien van technologieën om gegevens uit het verleden te structureren, analyseren en modelleren, ze te toetsen aan het heden om ze te kunnen projecteren in de toekomst.

De tijdruimtelijke bocht van het internet

Gedurende de laatste twintig jaar hebben het internet en internetdiensten zich ontwikkeld zonder daarbij daadwerkelijk rekening te houden met de tijdsdimensie dimensie. Vandaag toont het ons het “Grote nu”, dat buitengewoon rijk is en constant geüpdatet wordt. Big data belooft ons een maatschappij waarin we op de toekomst kunnen anticiperen, dankzij de berekeningskracht van supercomputers en de massale verzameling van gegevens. Het Britse referendum over de exit uit de Europese Unie en de stemmingsresultaten van de Amerikaanse verkiezingen hebben de prognoses/verkiezingsvoorspellingen onderuitgehaald. Algoritmische voorspellingen kennen geen "lange termijn" en baseren zich enkel op wat er tegenwoordig speelt, maar zonder verleden is er geen heden. Die temporele dimensie kan niet langer genegeerd worden. Dit digitale, intense en tot op de seconde gedocumenteerde heden is al het archief van de toekomst. Over 50 jaar zal Facebook, als het dan nog bestaat, het leven van miljarden gestorven mensen documenteren. Over 50 jaar zal Google, als het dan nog bestaat, voornamelijk een webarchief zijn van onze territoriale evolutie en onze persoonlijke geschriften. Wat vandaag een instrument is voor onze dagelijkse interacties, wordt morgen een bewaarplaats voor ons onherstelbaar geprivatiseerde erfgoed. Willen we dat echt? Willen ze dat zelf wel?

De tweede internetrevolutie begint vandaag met de aangekondigde dood van de actuele zoekmachines en de opkomst van een nieuwe manier om informatie te indexeren. Het doel is zich te kunnen voortbewegen in de tijd, zoals we dat vandaag doen door de ruimte, en de ernorme omvang van gegevens uit het verleden te kunnen gebruiken om ons een voorstelling te maken van de toekomst. Het gaat er niet gewoon om op een paar jaar tijd de verschillende toestanden van de wereld te archiveren, maar het is de bedoeling een brug te slaan tussen het digitale informatie tijdperk van globale informatie en voorgaande, pre-digitalegeïnformatiseerde tijdperken. De vooruitgang in robotica, artificiële intelligentie, elektronica en fysica laten voor het eerst toe op Europees niveau een infrastructuur te bedenken om ons duizendjarig erfgoed te digitaliseren, analyseren en bewaren. Er zijn kilometerslange archieven te behandelen, miljarden pagina’s te transcriberen, honderden steden te modelleren. Zoveel knopen zijn er in ons netwerk, die de uitwisselingen in onze gemeenschappelijke geschiedenis bepalen. De wetenschappelijke uitdagingen die opgelost moeten worden om die gegevens in beweging te zetten, liggen aan de basis van een diepgaande transformatie van informatietechnologie. Europa moet nu niet enkel een gemeenschappelijk cultureel erfgoed, bestaande uit “Big Data uit het verleden”, opbouwen, maar ook een technologisch erfgoed waarmee ze in alle vrijheid en openheid verder kan bouwen aan die gemeenschappelijke bron.

Big Data van het verleden

Europa staat er vandaag het best voor om die tijdruimtelijke bocht van het internet te doen maken. Ze heeft de expertise om een internationale gemeenschap van onderzoekers te verzamelen rond een nieuw soort machine, een CERN van tijdruimtelijke gegevens. Die machine is georganiseerd rond een architectuur die rekening houdt met de 4 dimensies van tijd en ruimte en op die manier zorgt voor de ontwikkeling van nieuwe reken-, simulatie- en voorspellingsmethodes. Door het uitgebreide programma van digitalisering van het erfgoed, dat reeds in gang is in Europa, te verlengen, zal het ons helpen de continue expansie van ons digitale verleden te organiseren. Een geschiedenis georganiseerd als met elkaar verbonden informatiesystemen zal ons toelaten niet enkel ons culturele erfgoed te documenteren, maar ook ons economisch, wetenschappelijk en technologisch erfgoed. Die eeuwige bron van nieuwe kennis zal de economische motor zijn die nieuwe beroepen, diensten en producten doet ontstaan. De gevolgen hiervan zullen zich langs drie assen voltrekken: vlotte toegang aan een grote massa documentatie waarvan men tot op heden niets wist, de modellering op grote schaal van tijdruimtelijke fenomenen, de structurering en exploitatie van een groot virtueel territorium dat gecreëerd wordt door simulatietechnieken.

Toegang tot documenten uit het verleden

Hoe ziet een wereld waar documenten uit het verleden even toegankelijk zijn als gegevens uit het heden eruit? Voor het eerst zal het, door een nieuwe soort zoekmachine, mogelijk zijn in archieven die duizenden jaren aan documentatie bevatten alle documenten terug te vinden waarin de naam van een persoon of een plaats opgenomen is. Dankzij de massale digitalisering van archieven en geboorteregisters zullen we niet enkel grote stambomen met vele vertakkingen reconstrueren, maar ook de sociale netwerken van onze voorouders. Creatieve beroepen zullen een onuitputbare bron van inspiratie vinden in de vormen en motieven uit het verleden die vanaf nu onmiddellijk raadpleegbaar zijn. Een doodgewone smartphone zal kunnen tonen hoe een bouwwerk er 50, 100 of 500 jaar geleden uitzag en zal de activiteiten die in de straat plaatsvonden kunnen naspelen, een duik in het verleden van die plek. De ervaring van de 600 miljoen toeristen die Europa jaarlijks bezoeken zal volledig getransformeerd worden.

Lange Termijn in nieuwe modellen

Met die massa aan nieuwe gegevens kunnen op hoger niveau nieuwe interpretatiemodellen gebouwd worden. Epidemiologen zullen de verspreiding van grote ziektes op een andere manier begrijpen op basis van gegevens die massaal in dodenregisters worden opgeslagen. Economen zullen de dynamiek van de eerste eeuwen van het kapitalisme, de geschiedenis van groei en crisis en de structurering van de financiële machten op Europees niveau herinterpreteren. Jaar na jaar, maand na maand, zullen documentatie over oogst, wijnoogst, de toestand van het vee aan de basis liggen van een nieuwe modellering van de klimaatgeschiedenis. De gedetailleerde sporen van de diverse commerciële, artistieke migrantenstromen die vastgelegd liggen in documenten in archieven zullen weer in beweging gebracht worden door een grote modellering van de Europese verkeersstromen. Al die modellen zullen geleidelijk aan de instrumenten worden waarmee we beslissingen nemen, de basis van onze plannen, onze meest waardevolle partner om te anticiperen op de complexiteit van de 21ste eeuw. Die nieuwe capaciteit om op lange termijn te denken zal onderwijs, gezondheid, economie, recht, industrie, milieu en andere delen van de maatschappij veranderen.

Een plaats om te leven

Meer nog dan een massa aan documenten en een verzameling van modellen, wordt het verleden tenslotte ook een nieuw territorium om te bouwen en te bewonen. Met simulatietechnologieën en virtual reality wordt een volledige onderdompeling in verdwenen plaatsen mogelijk. Met de vooruitgang in artificiële intelligentie wordt het mogelijk op basis van historische gegevens de structuur van niet-gedocumenteerde plaatsen, de verplaatsingen van belangrijke spelers en de textuur van die immersieve simulaties af te bakenen. Die wereld aan mogelijke verledens zal eerst worden geëxploiteerd door de toeristische en ontspanningsindustrie, maar zal daarna bredere culturele gevolgen kennen. Zoals zoveel andere blijvende en op te bouwen virtuele werelden die vandaag bewoond worden door miljoenen gebruikers, zullen de gebieden uit het verleden een plaats van grote sociale en economische activiteit worden. Ze bieden ook een unieke mogelijkheid het verleden tot heden te maken door er een emotionele en intieme dimensie aan toe te kennen. Morgen worden we misschien allemaal tijdreizigers en dat zal onze link met het heden sterk veranderen.

Een kans voor Europa

Op al die terreinen werden al verschillende prototypes ontwikkeld. In Venetië analyseert men in een doorlopende keten van bewerkingsprocessen archiefdocumenten over een periode van meer dan 1000 jaar. Het extraheert informatie over personen en plaatsen, vervangt ze in tijd en ruimte en reconstrueert op die manier een soort Facebook van het verleden. In Amsterdam worden dagelijks 15 000 pagina’s uit oude registers gedigitaliseerd dankzij een industrieel programma voor de verwerking van oude documenten. In Oostenrijk, Duitsland, Spanje, Frankrijk en Griekenland ontwikkelen onderzoekers samen algoritmes die handgeschreven werken kunnen transcriberen. In verschillende Zwitserse en Belgische steden worden de eerste systemen voor ruimtelijke ordening die rekening houden met tijd ontwikkeld. In heel Europa hebben virtual-reality technologieën nieuw leven gegeven aan honderden verdwenen plaatsen. Die geavanceerde technologieën kunnen het verleden van Europa omvormen tot een nooit geziene waardevolle culturele en economische bron.

Europe heeft het web uitgevonden. Het web is de hoeksteen geworden van een nieuwe wereld. De deelnemers die als eerste de logica daarvan begrepen, domineren vandaag onze wereld. De tijdruimtelijke bocht van het internet herschrijft nu, een dertigtal jaar later, de regels van het spel door die digitale informatie meer ruimte te geven. De cruciale beslissing die in december genomen wordt, gaat ons allemaal aan. Het project Time Machine kan voor Europa een heropleving van haar technologie betekenen: een unieke gelegenheid om onze toekomst te bouwen op basis van ons gemeenschappelijk erfgoed, een unieke gelegenheid om onszelf terug te vinden.